Türkiye’nin 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da ev sahipliği yapacağı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), ülkemiz açısından önemli bir fırsat sunuyor.
İklim kriziyle savaşımda artık hedeflerin belirlenmesi kadar, bu hedeflerin somut uygulamalara ve ölçülebilir sonuçlara dönüştürülmesi de önem taşıyor. Konferans Başkanlığı’nın zirveyi “diyalog, uzlaşı ve aksiyon” yaklaşımıyla konumlandırması, bu gereksinime karşılık geliyor.
ÇEVKO Vakfı olarak konferans gündeminde özellikle önem verdiğimiz konulardan birisi, sıfır atık ve döngüsel ekonominin iklim eyleminin temel bileşenleri arasında yer alması. Kaynak verimliliği, döngüsel ekonomi ve atık kaynaklı metan gazı salımlarının azaltılmasının bu kapsamda ele alınması önemli bir gelişme.
Bu yaklaşım, atıkların yönetimi ve kaynakların ekonomiye yeniden kazandırılmasının, iklim kriziyle savaşımın yanı sıra sanayinin hammadde güvenliği ve rekabet gücü açısından da önem taşıdığını ortaya koyuyor.
İklim hedeflerine ulaşmak için enerji dönüşümü vazgeçilmez. Ancak üretim ve tüketim süreçlerindeki kaynak kullanımını dönüştürmeden kalıcı sonuçlar elde etmek mümkün değil. Hammaddelerin verimli kullanılması, ürünlerin ve ambalajların tasarım aşamasından itibaren döngüselliğin gözetilmesi, yeniden kullanımın ve geri dönüşümün yaygınlaştırılması sera gazı salımlarının azaltılmasına katkı sağlıyor.
Geri dönüştürülmüş malzemelerin üretimde kullanılması, yeni hammadde gereksinimini azaltırken kaynakların ekonomik değerinin korunmasını sağlıyor. Bu nedenle geri dönüşümü, atıkların yönetilmesinin ötesinde, sanayinin gereksinim duyduğu ikincil hammaddeleri ekonomiye kazandıran ve kaynakların ekonomide daha uzun süre kalmasını sağlayan bir faaliyet olarak değerlendirmemiz gerekiyor.
Atık Yönetiminden Kaynak Yönetimine
ÇEVKO Vakfı’nın 35 yıllık deneyimi, etkin bir atık yönetiminin yalnızca atıkların toplanmasından ibaret olmadığını gösteriyor. Atık azaltımının eko-tasarım yoluyla ürünlerin ambalajlarının tasarım aşamasında sağlanması ve ambalajların geri dönüştürülebilirliğinin garanti altına alınması, yararlı ömürlerinin sonunda tekrar kullanımı, tekrar kullanımın mümkün olmadığı durumlarda kaynağında ayrı biriktirilmesi, toplanması, ayrılması, sınıflandırılması, geri dönüştürülmesi ve elde edilen ikincil hammaddelerin yeniden üretimde kullanılması, birbirini tamamlayan süreçler. Toplama, ayırma ve geri dönüşüm kapasitesinin geliştirilmesi bu süreçlerin önemli bir parçası. Bu süreçlerin etkin biçimde işlemesi, hem doğal kaynakların korunması, hem de sürdürülebilir bir ekonomik yaşama erişmek açısından gerekli. Atık yönetiminden kaynak yönetimine geçişin temelinde de bu bütünlük bulunuyor.
Atık yönetiminden kaynak yönetimine dönüşümde Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) önemli bir politika aracı. Üreticilerin piyasaya sundukları ürün ve ambalajların tasarım, üretim, satış ve tüketim sonrasındaki yönetiminde sorumluluk üstlenmesini sağlayan GÜS modeli, sanayinin bu süreçlerin finansmanına ve organizasyonuna doğrudan katılımını esas alıyor.
Türkiye’deki yasal düzenlemelerde yer alan GÜS hükümlerinin etkin biçimde uygulanmasının, kaynakta ayrı toplama ve geri dönüşüm sistemlerinin gelişmesi açısından önemli olduğuna inanıyoruz. Ancak 2020 yılında yürürlüğe giren Geri Kazanım Katılım Payı (GEKAP) düzenlemesinin, sanayi için çifte maliyet yaratmadan, GÜS modeli ile birlikte ele alınarak yeniden düzenlenmesi gerektiğini düşünüyoruz. Üreticilerin sistemin finansmanında ve organizasyonunda etkin rol üstlenmesi, geri dönüşümün sürdürülebilirliği açısından önem taşıyor.
Öte yandan, Avrupa Birliği’nde yakın zamanda uygulanmaya başlayan Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü, Türkiye açısından dikkate alınması gereken bir dönüşüme işaret ediyor. Ambalajlarda eko-tasarım, tekrar kullanım, geri dönüştürülebilirlik, geri dönüştürülmüş malzeme içeriği hakkında hedefler ve gereklilikler getiren bu tüzüğü, özellikle Avrupa Birliği ile güçlü ticari ilişkileri bulunan sanayimiz açısından yalnızca bir mevzuata uyum konusu olarak görmemeliyiz.
Kaynak verimliliğini artıran, kaliteli ikincil hammadde kullanımını yaygınlaştıran ve döngüsel üretim modellerini benimseyen işletmeler, değişen pazar koşullarına daha iyi hazırlanabilecek. Bunun için üretim sektörünün yanı sıra geri dönüşüm altyapısının da geliştirilmesi, ikincil hammaddelerin kalite ve süreklilik açısından sanayinin gereksinimlerine yanıt verebilmesi önemli.
COP31’in Kalıcı Katkısı Uygulamada Görülecek
Türkiye’nin konferansa ev sahipliği yapmasının önemini, zirvenin Antalya’da düzenlenmesiyle sınırlı görmüyoruz. Asıl fırsat, ülkemizin yeşil dönüşüm çalışmalarını küresel iklim gündemiyle daha güçlü biçimde ilişkilendirmesinde ve Türkiye’de geliştirilen uygulamaların uluslararası alanda paylaşılmasında yatıyor.
- Taraflar Konferansı Başkanlığı iklim hedefleriyle uygulama arasındaki mesafeyi azaltmayı amaçlıyor. Döngüsel ekonomi hedeflerinin yaşama geçirilmesi için politika ve düzenlemelerin yanı sıra sürdürülebilir finansmana, teknolojiye, altyapıya, insan kaynağına ve güvenilir verilere gereksinim var. Belirlenen hedeflerin hangi araçlarla gerçekleştirileceği, ilerlemenin nasıl izleneceği ve sonuçların nasıl ölçüleceği de baştan düşünülmeli.
Kamu kurumlarının, yerel yönetimlerin, sanayinin, geri dönüşüm sektörünün ve tüketicilerin sorumluluklarını tamamlayıcı biçimde üstlenmesi gerekiyor. Yerel yönetimler kaynakta ayrı toplama sistemlerinin etkinliğinde, üreticiler kaynak verimliliğinde ve döngüsel tasarımda, tüketiciler ise atıkları doğru ayırma ve biriktirme alışkanlıklarının yaygınlaşmasında belirleyici rol oynuyor. ÇEVKO Vakfı olarak kuruluşumuzdan bu yana benimsediğimiz sanayi öncülüğündeki çok paydaşlı iş birliği yaklaşımının, bu çalışmalar için önemli bir temel oluşturduğuna inanıyoruz.
İş dünyasının sürece katılımını yalnızca çevresel sorumluluk veya mevzuata uyum kapsamında değerlendirmemesi gerektiğini düşünüyoruz. Hammadde güvenliği, enerji ve kaynak verimliliği, tedarik zincirlerinin dayanıklılığı ve ihracat pazarlarının değişen beklentileri, döngüsel ekonomiyi şirketlerin uzun vadeli rekabet gücüyle doğrudan ilişkili hale getiriyor. Bu nedenle döngüsel ekonomi yaklaşımının üretim, yatırım ve tedarik kararlarında daha fazla yer bulması gerektiğine inanıyoruz.
BM 31. Taraflar Konferansı’nın başarısı, Antalya’da yapılacak görüşmelerin ve alınacak kararların ardından ortaya çıkacak uygulamalarla değerlendirilecek. Türkiye açısından önceliğimiz, iklim ve döngüsel ekonomi politikalarını uygulanabilir yol haritaları ve sürdürülebilir finansman modelleriyle desteklemek, geri dönüşüm ve ikincil hammadde altyapısını geliştirmek ve bütün paydaşların etkin katılımını sağlayan sistemleri güçlendirmek olmalı.
ÇEVKO Vakfı olarak, 35 yıldır ülkemizde geri dönüşüm kültürünün gelişmesi, sanayinin sorumluluğunun güçlenmesi ve bu alanda sürdürülebilir sistemlerinin yaygınlaşması için çalışıyoruz. Konferansın Türkiye’nin deneyimlerini uluslararası düzeyde paylaşmasına, döngüsel ekonomiye geçişini hızlandırmasına ve iklim hedeflerini somut uygulamalarla desteklemesine katkı sağlamasını bekliyoruz. Antalya’da yürütülecek çalışmaların, zirve sonrasında da sürecek iş birliklerine ve ölçülebilir ilerlemelere zemin oluşturmasını önemsiyoruz.
