SANKO Holding Sürdürülebilirlik Bölüm Başkanı Enise Ademoğlu Matbay, “Bugün sürdürülebilirliği grup şirketlerimizin yönetim ve yatırım kararlarına daha güçlü biçimde dahil ettiğimiz bir aşamadayız. Farklı sektörlerde faaliyet gösterdiğimiz için her şirketimizin öncelikleri ve dönüşüm ihtiyaçları değişiyor. Bu farklılıkları korurken ortak bir yönetim ve takip sistemi kurmayı önemsiyoruz” dedi.
Döngüsellik tarafında odaklarının, teknik ve ekonomik açıdan mümkün olan atık ve yan ürünleri yeniden üretimin girdisi haline getirmek olduğunu söyleyen SANKO Holding Sürdürülebilirlik Bölüm Başkanı Enise Ademoğlu Matbay, “2024 yılında devreye aldığımız SANKO Sürdürülebilirlik Endeksi ile grup şirketlerimizin çevresel, sosyal ve yönetişim performansını ortak göstergeler üzerinden izliyor; gelişim ve yatırım önceliklerini karşılaştırılabilir verilerle belirliyoruz” dedi.
COP31 Türkiye için gerçek bir ekonomik fırsata dönüşebilir mi?
Evet, dönüşebilir. Ancak bu fırsatın kalıcı ekonomik değere dönüşmesi, zirve sürecinde kurulacak ilişkileri yatırıma, teknoloji iş birliklerine ve somut üretim çözümlerine taşıyabilmemize bağlı. COP31’in uygulamayı hızlandırmaya yönelik yaklaşımını bu açıdan değerli buluyorum. Türkiye’nin üretim birikimini ve geliştirdiği iklim çözümlerini uluslararası yatırımcılarla, finans kuruluşlarıyla ve teknoloji ortaklarıyla buluşturabileceği önemli bir zemin oluşuyor. Özellikle yenilenebilir enerji, döngüsel ham madde, enerji ve su verimliliği alanlarında geliştirilen çözümlerin ölçeklenmesi, sanayimizin rekabet gücüne doğrudan katkı sağlayabilir. Burada hem mevcut üretimi dönüştürme hem de yeni teknoloji ve iş modelleri geliştirme fırsatı var. Benim için başarının ölçüsü, COP31 sonrasında hangi yatırımların hayata geçtiği, hangi teknolojilerin yaygınlaştığı ve ne kadar ölçülebilir ilerleme sağlandığı olacak. Bu devamlılığı kurabilirsek zirvenin etkisini üretimde, ihracatta ve istihdamda görebiliriz.
Yeşil dönüşüm şirketler için bir maliyet mi, rekabet avantajı mı?
Yeşil dönüşümün bir yatırım maliyeti var. Özellikle üretim teknolojilerini yenilemek, ileri arıtma sistemleri kurmak veya döngüsel ham madde geliştirmek ciddi kaynak gerektiriyor. Şirketlerin bu yatırımları hangi koşullarda finanse edeceğini ve ne kadar sürede sonuç alacağını gerçekçi biçimde değerlendirmesi gerekiyor. Ancak hesabı yalnızca ilk yatırım bedeli üzerinden yaptığımızda, dönüşümün ekonomik karşılığını eksik görüyoruz. Enerji ve su tüketimini azaltan, ham madde kaybını önleyen bir yatırım, işletmenin giderlerini ve kaynak fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı hassasiyetini azaltabilir. Buna müşteri beklentilerini, ihracat pazarlarındaki düzenlemeleri ve tedarik sürekliliğini de eklediğinizde, sürdürülebilirlik doğrudan rekabet stratejisinin parçası haline geliyor. Dönüşümü ertelemenin de bir maliyeti var ve şirketlerin bunu yatırım hesaplarına dahil etmesi gerekiyor. Biz SANKO’da bu değerlendirmeyi uzun vadeli bir bakışla yapıyoruz. RE&UP ile pamuk, polyester ve polikoton tekstil atıklarını, patentli tekstilden tekstile geri dönüşüm teknolojileriyle izlenebilir yeni nesil pamuk elyafı ve polyester çiplere dönüştürüyoruz. Bu tür yatırımlarda çevresel faydayı; kullanılan atık miktarı, elde edilen ürünün niteliği ve üretimdeki birincil ham madde ikamesi gibi göstergelerle ölçmek gerekiyor. Rekabet avantajı, doğru teknolojiyi seçen, yatırımı kendi ihtiyaçlarına göre planlayan ve sonuçlarını ölçen şirketler için oluşuyor. Bu nedenle asıl mesele, dönüşümü şirketin üretim ve büyüme kararlarının içine yerleştirebilmek.
Türkiye iklim krizine ne kadar hazır sizce?
Türkiye’nin güçlü bir üretim birikimi ve değişime uyum sağlayabilen bir sanayisi var. Bununla birlikte hazırlık düzeyi sektörlere, bölgelere ve şirketlerin imkânlarına göre farklılaşıyor. 2024-2030 dönemini kapsayan İklim Değişikliği Azaltım ve Uyum Stratejileri ile 2025’te kabul edilen İklim Kanunu önemli bir çerçeve oluşturuyor. Bundan sonraki belirleyici konu, bu çerçevenin tesislerde, şehirlerde ve tedarik zincirlerinde ne ölçüde uygulamaya dönüştüğü olacak. Hazırlığı değerlendirirken karbon azaltımıyla birlikte iklimin değişen koşullarına uyumu da konuşmamız gerekiyor. Türkiye için kuraklık, su kaynakları üzerindeki baskı, aşırı sıcaklar ve aşırı hava olayları ekonomik faaliyetleri etkileyebilecek riskler arasında. Sanayide bir tesisin enerji verimliliğini artırması kadar suya erişimini, çalışanlarının güvenliğini ve tedarik sürekliliğini güvenceye alması da önemli. Biz SANKO’da su yönetimini bu nedenle doğrudan iş sürekliliğinin bir parçası olarak görüyoruz. Tüketimi daha ayrıntılı izlemek, prosesleri iyileştirmek ve suyun yeniden kullanımını artırmak bu yaklaşımın somut adımları. Önümüzdeki ihtiyaç, mevcut bilgi ve uygulamaları daha geniş bir üretici tabanına yaymak. Özellikle KOBİ’lerin veriye, teknolojiye, uzmanlığa ve finansmana erişimini güçlendirmeliyiz. Hazırlık seviyemizi, bu dönüşüme kaç işletmeyi dahil edebildiğimiz ve riskleri ne kadar erken yönetebildiğimiz belirleyecek.
Avrupa Birliği’nin yeşil düzenlemeleri Türk ihracatçısı için ne ifade ediyor?
Türk ihracatçısı açısından ürünün fiyatı ve kalitesiyle birlikte nasıl üretildiğinin de ticari ilişkide daha belirleyici hale geldiği bir dönemdeyiz. Ancak düzenlemelerin kapsamını doğru okumak gerekiyor. Her sektör aynı yükümlülüğe, aynı tarihte tabi olmuyor. Örneğin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın kesin dönemi 1 Ocak 2026’da başladı. Mekanizma çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerinde belirli ürünleri kapsıyor. Yükümlülükler esas olarak AB’deki ithalatçıya ait; 2026 itibarıyla yıllık toplam 50 tonu aşan kapsamdaki ithalatlar için yetkilendirme ve diğer CBAM yükümlülükleri devreye giriyor. Türkiye’deki üreticinin ürününe gömülü emisyonlar konusunda doğru ve doğrulanabilir veri sağlayabilmesi ise ticari ilişki ve maliyet hesabı açısından önem taşıyor. Tekstilde sürdürülebilir ürün tasarımı, döngüsellik ve izlenebilirlik giderek daha fazla önem kazanıyor. Dijital ürün pasaportu, tüm tekstil ürünleri için aynı anda yürürlüğe giren tek bir yükümlülük değil; kapsamı ve takvimi ilgili ürün mevzuatıyla netleşiyor. Bu nedenle şirketlerin kendi ürün gruplarına uygulanacak kuralları takip etmesi ve veri altyapısını buna göre hazırlaması gerekiyor. Ben bu süreci ihracatçımız için üretim kabiliyetini geliştirme fırsatı olarak da görüyorum. Enerjisini ve ham maddesini daha verimli kullanan, ürününün çevresel performansını belgeleyebilen ve müşterisine güvenilir veri sunabilen üretici, tedarik zincirindeki konumunu güçlendirebilir. SANKO’da farklı sektörlerde yürüttüğümüz dönüşüm çalışmalarını da bu hazırlığın bir parçası olarak değerlendiriyoruz. Burada erken ve planlı hareket etmek önemli.
SANKO Holding sürdürülebilirlik hedeflerinde bugün hangi noktada?
Bugün sürdürülebilirliği grup şirketlerimizin yönetim ve yatırım kararlarına daha güçlü biçimde dahil ettiğimiz bir aşamadayız. Farklı sektörlerde faaliyet gösterdiğimiz için her şirketimizin öncelikleri ve dönüşüm ihtiyaçları değişiyor. Bu farklılıkları korurken ortak bir yönetim ve takip sistemi kurmayı önemsiyoruz. 2024 yılında devreye aldığımız SANKO Sürdürülebilirlik Endeksi ile grup şirketlerimizin çevresel, sosyal ve yönetişim performansını ortak göstergeler üzerinden izliyor; gelişim ve yatırım önceliklerini karşılaştırılabilir verilerle belirliyoruz. Bu yönetim anlayışı çevresel performansla birlikte çalışanların gelişimini, fırsat eşitliğini ve toplumsal faydayı da kapsıyor.
COP31 sonrasında SANKO Holding’in üretim modelinde neler değişecek?
Üretim modelimizde kaynak verimliliğinin, döngüsel girdilerin ve veriye dayalı yatırım kararlarının daha belirleyici hale gelmesini bekliyoruz. COP31’in katkısı ise bu dönüşümü teknoloji, finansman ve iş birlikleriyle hızlandırmak olabilir. Döngüsellik tarafında odağımız, teknik ve ekonomik açıdan mümkün olan atık ve yan ürünleri yeniden üretimin girdisi haline getirmek. RE&UP’ın üretim, tüketim öncesi ve tüketim sonrası tekstil atıklarını işleyerek mevcut tekstil üretim altyapısına uygun, izlenebilir yeni nesil malzemeler üretmesi bu yaklaşımın örneklerinden biri. Bu modellerin yaygınlaşması için üreticiler, teknoloji geliştiricileri, müşteriler ve atık yönetimi ekosistemi arasında daha güçlü bağlantılar kurulması gerekiyor. COP31’in bu bağlantıları geliştirebilecek bir zemin sunmasını bekliyoruz. Veri tarafında ise tesislerimizin performansını daha ayrıntılı izlemek ve tedarik zincirine ilişkin bilgimizi derinleştirmek istiyoruz. Karbon, su ve ham madde verilerini birlikte değerlendirdiğimizde, hangi yatırımın nerede daha fazla fayda sağlayacağını daha iyi görebiliyoruz. Üretim modelimizdeki değişimin çalışanlarımızın yetkinlikleriyle desteklenmesi de önemli. Yeni teknolojileri kullanacak, veriyi yorumlayacak ve süreçleri iyileştirecek insan kaynağını geliştirmeliyiz.
SANKO Holding olarak, karbon nötr üretim hedefinizde bugün hangi aşamadasınız?
SANKO Holding olarak Türkiye’nin 2053 net sıfır hedefiyle hizalıyız ve yatırımlarımızı bu uzun vadeli yön doğrultusunda planlıyoruz. Grup şirketlerimizin teknik koşulları farklı olduğu için yol haritaları da şirket ve sektör bazında şekilleniyor. Azaltım çalışmalarımız enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı, alternatif yakıtlar, döngüsel ham madde ve proses teknolojileri üzerinde yoğunlaşıyor. SANKO Enerji’nin rüzgâr, hidroelektrik, jeotermal ve güneş kaynaklarından oluşan 1.000 MW’ın üzerindeki kurulu gücü, grubumuzun enerji dönüşümündeki önemli bir birikimi. Önümüzdeki dönemde emisyon verilerimizi doğrudan faaliyetlerimizden tedarik zincirimize kadar güçlendirmeye; ilerlemeyi baz yıl, ara hedefler ve gerçekleşen azaltımlar üzerinden izlemeye odaklanıyoruz.
