Ekim ayında petrol fiyatlarının yönünü belirleyen ana başlık, Orta Doğu’dan çıkan ham petrol miktarındaki toparlanma ile bölgedeki güvenlik risklerinin aynı anda devam etmesi oldu. Brent petrol ayın ilk işlem gününde 103,86 dolar seviyesindeyken, tanker saldırılarının yeniden yoğunlaşmasıyla 20 Ekim’de 111 doların üzerini gördü. 21 Ekim itibarıyla ise Körfez’den yapılan sevkiyatın savaş öncesi seviyelerin üzerine çıktığına ilişkin verilerle fiyat 108 dolar civarına geri çekildi. Piyasada varil sıkıntısından çok, bu varillerin hangi güzergâhtan ve ne kadar yüksek maliyetle taşınabildiği fiyatlanıyor.
Eylül ayında Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattına yönelik saldırı fiyatı yukarı taşıyan belirleyici unsurken, ekim ayında hattın onarılması ve alternatif sevkiyat kanallarının devreye girmesi yukarı hareketi sınırladı. Buna karşılık saldırı riskinin ortadan kalkmaması, Brent üzerindeki jeopolitik primi canlı tutmaya devam ediyor.
Bölgedeki fiziksel akışlara baktığımızda toparlanma oldukça belirgin. Ekim ayının üçüncü haftasında Orta Doğu kaynaklı petrol ve petrol ürünü sevkiyatı günlük 24 milyon varilin üzerine çıkarak savaş öncesindeki yaklaşık 23,3 milyon varillik seviyeyi aştı. Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz kıyısına uzanan Doğu-Batı hattının yeniden devreye alınması, Birleşik Arap Emirlikleri’nin Hürmüz Boğazı dışındaki Fujairah terminalini daha yoğun kullanması ve açık denizde gemiden gemiye transferlerin artması bu toparlanmayı destekledi.
Ancak manşet rakamın güçlü olması riskin bittiği anlamına gelmiyor. Hürmüz’den doğrudan geçen miktar hâlâ savaş öncesi seviyelerin altında ve alternatif rotalar daha uzun, daha pahalı ve operasyonel olarak daha kırılgan. Ayrıca ekim ayında ticari gemilere yönelik saldırı sayısının eylüle göre artmış olması, sigorta ve navlun maliyetlerinin fiyatın içinde kalmasına neden oluyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde sadece ihraç edilen toplam varil sayısını değil, akışın sürdürülebilirliğini de yakından takip etmek gerekiyor.
Ham petrol akışındaki iyileşmeye rağmen ürün piyasası aynı ölçüde rahatlamış değil. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre eylül ayında küresel dizel ihracatı geçen yılın aynı dönemine kıyasla günlük 700 bin varil azalırken, Rusya ve Orta Doğu kaynaklı kayıp günlük 1,3 milyon varile ulaştı. Körfez’den yapılan rafine ürün ihracatı da savaş öncesindeki günlük 4,7 milyon varilin oldukça altında, yaklaşık 1,9 milyon varil seviyesinde kaldı. Üstelik rafinerilerin mevsimsel bakım dönemine girmesiyle küresel rafineri işleme miktarının ekimde günlük 81,3 milyon varile gerilemesi bekleniyor.
Orta Doğu-Asya hattındaki büyük tanker navlunlarının eylülde aylık bazda yüzde 88 artması da ürün maliyetini yükselten başka bir unsur. Dizel fiyatlarının ağustostaki zirvelerden geri çekilmesine rağmen hâlâ ham petrol fiyatının yaklaşık iki katında seyretmesi, sanayi ve taşımacılık tarafındaki sıkışıklığın sürdüğünü gösteriyor. Bana göre ekim ayında Brent’i 100 doların üzerinde tutan esas neden de ham petrolden ziyade bu ürün açığı ve lojistik maliyetler diyebiliriz.
Arz tarafında ise üretim miktarının toparlandığını görüyoruz. Küresel petrol arzı eylülde bir önceki aya göre günlük 2,5 milyon varil artarak 102,3 milyon varile yükseldi; artışın 2,1 milyon varillik kısmı OPEC+ ülkelerinden geldi ve Suudi Arabistan başı çekti. OPEC kaynaklı verilere göre üretim kesintisi anlaşmasına katılan ülkelerin toplam üretimi de eylülde günlük 900 bin varil artarak 39,07 milyon varile ulaştı. Buna rağmen OPEC+’ın kasım ayı üretimini değiştirmeme kararı, grubun mevcut toparlanmayı yeterli gördüğünü ve yeni bir arz artışıyla fiyatı aşağı çekmek istemediğini düşündürüyor. Kâğıt üzerinde daha fazla ham petrol üretiliyor olsa da bunun tamamı rafinerilere zamanında ve düşük maliyetle ulaşamıyor. Dolayısıyla üretim artışı fiyat üzerindeki baskıyı azaltıyor, fakat taşıma kapasitesi, güvenlik ve rafine ürün açığı nedeniyle henüz kalıcı bir rahatlama yaratmıyor.
Stoklar ve talep görünümü de piyasanın iki farklı yöne çekildiğini gösteriyor. Küresel gözlemlenebilir petrol stokları eylülde 10 milyon varil azalırken, karadaki stok kaybı 113 milyon varile ulaştı; deniz üzerinde bekleyen petrolün 103 milyon varil artması bu düşüşü kısmen dengeledi. Şubat sonundan bu yana toplam stokların 509 milyon varil azalması, piyasadaki tamponun belirgin biçimde zayıfladığına işaret ediyor. ABD’de 9 Ekim haftasında ticari ham petrol stokları 8,6 milyon varil azalarak 415,6 milyon varile geriledi ve beş yıllık ortalamanın yüzde 3 altında kaldı.
Dizel ve kalorifer yakıtını içeren distilat stokları ise yıllık bazda yaklaşık yüzde 12 aşağıda. Diğer tarafta yüksek fiyatlar talebi baskılıyor. 2026 yılı küresel talep tahminlerinde IEA günlük 2,6 milyon varillik daralma beklerken, EIA 2 milyon varillik düşüş öngörüyor; OPEC ise sınırlı da olsa 200 bin varillik artış tahmin ediyor. Kurumlar arasındaki bu geniş fark, fiyatın yalnızca arz haberlerine değil ekonomik aktivite ve yüksek fiyatlara verilen talep tepkisine de oldukça duyarlı kalacağını gösteriyor.
Teknik görünümde Brent petrol için 107 dolar seviyesini kısa vadeli ilk destek olarak takip ediyoruz. Bu seviyenin altındaki kapanışlarda 104,50 dolar ve ardından ay başında test edilen 102 dolar bölgesi gündeme gelebilir. Yukarıda ise 111 dolar ilk önemli direnç konumunda.
Tanker saldırılarının artması, Doğu-Batı hattında yeni bir kesinti yaşanması veya diplomatik sürecin zayıflaması hâlinde bu seviyenin aşılmasıyla 115 ve 120 dolar bölgelerine doğru hareket hızlanabilir. Buna karşılık Körfez ihracatının günlük 24 milyon varilin üzerinde kalması, navlunların gerilemesi ve rafineri dönüşlerinin başlaması 107 dolar desteğini aşağı yönlü kırabilir. Mevcut fiyatlama bize piyasanın arzın tamamen kesileceği bir senaryoyu satın almadığını, fakat normalleşmenin kalıcı olduğuna da henüz ikna olmadığını gösteriyor. Bu nedenle 107-111 dolar bandından gelecek kırılma kısa vadeli yön açısından belirleyici olacaktır.
Özetle ekim ayında petrol piyasasında ‘varil geliyor ama pahalı ve kırılgan geliyor’ diyebileceğimiz bir tablo var. Ham petrol sevkiyatının savaş öncesi miktarları aşması fiyatı 111 doların altında tutarken, dizel arzındaki açık, düşük kara stokları, yüksek navlun ve devam eden saldırılar sert bir geri çekilmeyi engelliyor.
Ayın kalanında Körfez ihracatının mevcut seviyesini koruyup koruyamayacağı, Hürmüz ve Kızıldeniz’deki güvenlik gelişmeleri, rafineri bakımlarının sona erme hızı ve yüksek fiyatın talep üzerindeki etkisi piyasanın ana gündemi olacak. Bu başlıklarda bozulma görmediğimiz sürece dalgalı fakat 100 doların üzerinde kalan bir Brent görünümü daha olası; güvenlik riskinin yeniden büyümesi hâlinde ise ürün piyasasındaki mevcut sıkışıklık fiyat hareketini kısa sürede sertleştirebilir.
